مشتریان بانک اطلاعاتی ویژه بورس چه کسانی هستند؟

به گزارش هنجس بلاگ، تعارض منافع در اقتصاد ایران پدیده مرسومی است که گرچه سویه های مثبتی می تواند داشته باشد در عین حال می تواند زمینه ساز فساد شود. این روز ها که تنور بازار بورس داغ است، تعارض منافع در این بازار هم رایج تر و گسترده تر از قبل شده؛ افراد و گروه هایی که به واسطه شغل و سمت خود در شرکت های بورسی بزرگ به بانک اطلاعاتی دسترسی دارند که سایر سهامداران خرد و معمولی هیچ اطلاعی از آن ها ندارند و برایشان قابل دسترس نیست.

مشتریان بانک اطلاعاتی ویژه بورس چه کسانی هستند؟

غلامرضا سلامی در مصاحبه با شرق، مصادیق تعارض منافع در بازار سرمایه را لیست می کند و البته به مصادیقی از آن که خیر عمومی دارد هم اشاره می کند. سلامی از صندوق های بازنشستگی مثال می زند که چند دهه است برای پشتیبانی از سرمایه بیمه پردازان در بازار بورس سرمایه گذاری می کنند و با استفاده از اطلاعات حسابرسی شرکت ها ریسک سرمایه گذاری خود را به حداقل می رسانند. اما در این میان کسانی هم هستند که با استفاده از رانت اطلاعاتی و نفوذ و قدرت دست به معامله می زنند. این کارشناس مالی معتقد است گرچه قانون گذار محدودیت هایی برای افرادی مانند اعضای هیئت مدیره و مدیران و اعضای شورای عالی بورس برای معامله در بورس اعمال کرده و برای آن ها خرید و فروش سهام در بورس ممنوع است، اما این محدودیت قانونی کافی نبوده و این افراد از بستگان و معتمدان خود به عنوان کننده خویش استفاده می کنند و وارد بورس می شوند؛ معامله گرانی در سایه و با دسترسی به اطلاعات پنهان. او درباره اینکه چه حجمی از ارزش بورس در دست گروه های پرقدرت است، می گوید: یک شاخصی که در سراسر دنیا مرسوم است، شاخص ارزش شناور بورس است. هر چقدر سهم ارزش آن در بورسی بالاتر باشد، نشان از شفافیت و عمیق تر بودن بازار سرمایه آن کشور دارد. در کشور ما ارزش سهام شناور آزاد میانگین در حدود 10 درصد است. 90 درصد بقیه معمولا سهمشان را نگه می دارند و در بزنگاه هایی که بانک اطلاعاتی شان به آن ها می گوید سهامشان را می فروشند یا می خرند. یعنی 90 درصد از بورس ما سهام غیرشناور و در دست عده ای محدود است که مهم ترین خصیصه آن ها رانت اطلاعاتی است.

یکی از مصادیق مهم فساد می تواند تعارض منافع باشد. در بخش های مختلف اقتصاد ما با پدیده اشتغال هم زمان به عنوان یکی از مؤلفه های تعارض منافع روبه رو هستیم. بسیاری از دوشغله هایی که سمت دولتی به آن ها امکان و امتیاز تأمین منافع در شغل دیگر را هم می دهد. در بازار سرمایه این تضاد منافع را چطور می توان ردیابی کرد؟

تعارض منافع الزاما در بازار سرمایه به واسطه اشتغال هم زمان پدید نمی آید و الزاما هم منجر به فساد نمی شود. در بازار سرمایه کافی است که یک نفر صاحب اطلاعات و نفوذ به صورت مستقیم یا غیرمستقیم سهام داشته باشد، حالا ممکن است صاحب سهام صندوق های بازنشستگی باشند که در نهایت نفع عمومی دارند یا شرکت ها و سازمان هایی که با استفاده از رانت اطلاعاتی در بورس منافع شخصی خود را دنبال می کنند. می تواند این سهام به نام خود فرد صاحب نفوذ و جایگاه باشد که معمولا از این نوع مالکیت اجتناب می کنند یا به نام بستگان و خویشاوندان و افراد مورد اعتمادشان باشد. در بازار سرمایه تعارض منافع که می تواند از مبانی فساد باشد، بسیار مرسوم و رایج است. این تعارض منافع در بورس خود را در قالب رانت اطلاعاتی بروز می دهد. یعنی به این شکل که افرادی بازیگران اصلی و در سایه بورس هستند که به دلیل داشتن نفوذ و قدرت از رانت دسترسی به اطلاعات بهره مند هستند و به همین پشتوانه بازی برد-بردی در بازار سرمایه انجام می دهند. این افراد معمولا در دو محل یعنی بورس و غیربورس منافع دارند و از امتیازاتی برای تأمین منافع در دو محل استفاده می کنند. حالا می تواند به صورت داشتن شغل و سمت در شرکت های بورسی باشد یا بدون اینکه پستی در شرکتی داشته باشد، خود یا به کنندگی از او بستگانش سهامدار باشند.

قانون گذار دو محدودیت در این زمینه تعریف کرده است؛ یکی اینکه هیئت مدیره یا شورای عالی بورس خودشان نمی توانند به عنوان معامله گر سهام در بورس نقشی داشته باشند و دیگر اینکه از اطلاعات راجع به هرکدام از شرکت های بورسی نمی توانند در جهت تأمین منافع و کسب سود در بورس استفاده کنند، اما این دو محدودیت اساسا نتوانسته خاصیت بازدارندگی داشته باشد. فرض کنید شرکتی تصمیم دارد یک قرارداد مهم ببندد و انعقاد این قرارداد سرنوشت مالی شرکت را زیرورو می کند. خب قبل از همه و قبل از اینکه بازار متوجه شود و سهام این شرکت پربازده تشخیص داده شود، اعضای هیئت مدیره از انعقاد قرارداد و تأثیر آن بر صورت حساب های مالی شرکت خبر دارند. دسترسی به همین اطلاعات برای اعضای هیئت مدیره امتیازی است که زودتر از همه خود یا کنندگانشان برای جذب سهام شرکت که در آینده و بعد از انعقاد قرارداد ارزش بیشتری پیدا خواهد کرد، اقدام کنند. از این مثال ها در بازار سرمایه ما بی شمار است. این مدیران و اعضای هیئت مدیره شرکت ها از بانک اطلاعاتی برخوردار هستند و توان بی حدوحصری به آن ها می دهد که قدرت مشخص کنندگی و کسب سود حداکثری در بازار بورس داشته باشند. قانون می گوید این اطلاعات باید در دسترس عموم قرار بگیرد، اما مشخص است که این قانون اجرا نمی شود و هنوز که هنوز است هیچ کس جز مدیران و هیئت مدیره شرکت های بورسی اعم از دولتی و شبه دولتی از اطلاعات و حسابرسی و شرایط مالی شرکت ها خبر ندارد و این بانک اطلاعاتی فقط یک رانت برای عده ای است تا بتوانند بازیگران اصلی صحنه بورس باشند. تضاد منافع در بازار سرمایه جایگاه عمیقی دارد. کسانی که در وزارتخانه ها و شرکت های دولتی پست ها و سمت های مهمی دارند، به همراه شرکت های زیرمجموعه خود که برای واگذاری به بورس آمده اند، دارنده یک بانک اطلاعاتی هستند. اطلاعات این بانک به آن ها می گوید چه سهامی بخرند، کی بخرند، کی بفروشند و چه قیمتی برای آن ها کشف شود. دسترسی به بانک اطلاعاتی به این گروه امکان معامله بهنگام و با سود حداکثری در بورس را می دهد، امکانی که برای هیچ معامله گر معمولی ای در بورس مهیا نیست.

برای همین هم هست که هرگز اینکه سهامداران یک شرکت بورسی چه کسانی هستند و هرکدام چند سهم دارند، مشخص نمی شود. اما واقعیت این است که سهامدار اصلی این شرکت های بزرگ کسانی هستند که در مدیریت شرکت هم نقش اصلی دارند. از همین رو هم هست که چنین شرکت هایی امتیازات زیادی هم از سوی مسئولان دریافت می کنند و دقیقا یکی از مهم ترین محل های تضاد منافع است. شخصی هم از مسئولان است و هم سهامدار اصلی و البته در سایه یک شرکت بزرگ. همین است که ما شاهدیم خوراک های ارزان، مواد اولیه یارانه ای و انواع سوبسید ها به آن ها تعلق می گیرد. نهایتا هم رانتشان به جیب عده خاصی می رود که چند ویژگی دارند: دسترسی به بانک اطلاعاتی، دسترسی به منابع ارزان، صاحب نفوذ و قدرت و تصمیم گیری، دارای قدرت مشخص کنندگی در مشخص قیمت در بازار. البته در این میان لزوما سود این رویه به جیب یک فرد نمی رود و منافع یک نهاد یا سازمان را تأمین می کند. مثلا در صندوق های بازنشستگی از ابتدای انقلاب تا به امروز هم این اتفاقات افتاده؛ تصمیم گیرانشان خود در رأس وزارتخانه ها هستند و سهام مخصوصی برای این صندوق ها خریداری می شود و اطلاعات در اختیارشان قرار می گیرد تا در بورس بتوانند بیشترین سود را کسب کنند.

در مجموع ابزار کشف فساد و تضاد منافع در بورس بسیار سخت است و اطلاعات محوری و اصلی این بازار در انحصار عده خاصی است. کسانی که از رانت و نفوذ و قدرت استفاده می کنند و بازیگران اصلی بورس هستند.

درباره اطلاعات نهانی در بورس صحبت کردید. این اطلاعات در بورس حاوی چه مطالبی است و صاحبان رانت از این بانک اطلاعاتی چطور تأمین منافع می کنند.

لحظه حال حاضر بورس را در نظر بگیرید. افراد مطلع و صاحب نظر می دانند چیزی که الان در بورس در حال معامله و جهش است، ارزش ذاتی سهام نیست. اما از این فضا استفاده می شود و سهام می خرند و وقتش که شد، سهامشان را چندین برابر می فروشند یا حالت برعکس آن را هم در برخی شرکت ها شاهد هستیم. ارزش سهم یک شرکت 500 تومان است و در حال حاضر تا پنج هزار تومان هم در بورس معامله می شود. کسانی در این فضا باد می کنند که اطلاعات دارند؛ هر کدام از این شرکت ها در چه شرایطی هستند و در آینده چه شرایط مالی ای خواهند داشت. حتی ممکن است اطلاعات تصنعی هم برای عموم ساخته شود و آن را انعکاس دهند.

آخر سر هم ضرر با کسانی است که تمام زندگی شان را فروخته اند یا کل پس اندازشان را خرج کرده اند تا سهم 500تومانی را پنج هزار تومان بخرند و بعد با ریزش سهم تا به قیمت واقعی برسد، کل مال آن ها از دست رفته است. به طور کلی اطلاعات نهانی مصادیق زیادی دارد. مثلا در شرکتی دعوایی در میان است و مدیران و هیئت مدیره شرکت می دانند که در نهایت این دعوا به ضرر شرکت تمام می شود و ضرر و خسارت زیادی را به شرکت تحمیل می کند. طبیعی است که چند ماه بعد احتمال ریزش سهام این شرکت خیلی بالاست، اما آیا خریداران سهام این شرکت خبر از این دعوا و آینده شرکت دارند؟ خیر. بانک اطلاعاتی در انحصار افرادی است که، چون می دانند در شرکت شان چه خبر است، سریع تر سهامشان را در بورس واگذار می کنند تا مردم و خریداران سهام را در زیانشان شریک کنند. یا موجودی انبار یک شرکت کالا هایی است که با دلار ارزان خریده اند و الان با دلار 17هزارتومانی می خواهند بفروشند و خالی کردن انبار یعنی سود چند برابر. اینجا هم معامله گر معمولی بورس خبر از این سود در آینده نزدیک ندارد، اما مدیران و هیئت مدیره می دانند و خودشان یا کنندگانشان در صف خرید سهام شرکتشان قرار می گیرند. برگ برنده صاحبان رانت دسترسی به بانک اطلاعاتی است و می توانیم بگوییم تا زمانی هم که مشتری این بانک نباشی، نمی توانی سهامدار فعال و برنده ای در بورس باشی.

قانون چه محدودیتی برای انحصار اطلاعات در بورس اندیشیده است؟

در قانون پیش بینی شده که مدیران و اعضای هیئت مدیره و اعضای شورای عالی بورس وارد خرید و فروش سهام شرکت نشوند، اما دورزدن این قانون بسیار ساده و در حال انجام شدن است. اینکه این افراد به جای خود کننده برای معامله می فرستند؛ می تواند خانواده شان باشد یا افراد مورد اعتمادشان.

می شود برآوردی داشت که چه حجمی از ارزش بازار سرمایه در دست رانتیر ها است؟

یک شاخصی که در سراسر دنیا مرسوم است، شاخص ارزش شناور بورس است. هرچقدر سهم ارزش آن در بورسی بالاتر باشد، نشان از شفافیت و عمیق تر بودن بازار سرمایه آن کشور دارد. در کشور ما ارزش سهام شناور آزاد میانگین در حدود 10 درصد است. 90 درصد بقیه معمولا سهمشان را نگه می دارند و در بزنگاه هایی که بانک اطلاعاتی شان به آن ها می گوید سهامشان را می فروشند یا می خرند. یعنی 90 درصد از بورس ما سهام غیرشناور و در دست عده ای محدود است که مهم ترین خصیصه آن ها رانت اطلاعاتی است. عمق بازار سرمایه در ایران بسیار ضعیف است و به زبان ساده بازیگران اصلی بورس عده ای محدود و نهاد های خاصی هستند. حالا این نفع ممکن است برای یک نفر نباشد بلکه منافع نهاد یا سازمان خود را تأمین می کنند. هرچه عمق بازار و سهام شناور کمتر باشد، به همان میزان امکان رانت اطلاعات و عدم شفافیت بیشتر است.

منبع: فرارو
انتشار: 14 مرداد 1399 بروزرسانی: 14 مرداد 1399 گردآورنده: henjesblog.ir شناسه مطلب: 985

به "مشتریان بانک اطلاعاتی ویژه بورس چه کسانی هستند؟" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "مشتریان بانک اطلاعاتی ویژه بورس چه کسانی هستند؟"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید